Paragrafen

Hieronder treft u een beknopte uiteenzetting aan van de omvang van het huidige pakket aan belastingen en van het beleid met betrekking tot de jaarlijks vast te stellen tarieven en de kwijtschelding van belastingen.
Ook worden de effecten van dat beleid afgezet tegen de landelijke en provinciale woonlasten.

Onroerendezaakbelastingen
De onroerendezaakbelastingen zijn de belangrijkste gemeentelijke belastingen waarvan de opbrengst tot de algemene middelen behoort en dus naar eigen inzicht kan worden besteed. De hoogte van de aanslagen is zowel afhankelijk van de waarde van een object, zoals die elk jaar wordt bepaald op basis van de Wet waardering onroerende zaken (hierna: Wet WOZ), als van de door de raad vastgestelde tarieven. 
Er wordt onderscheid gemaakt tussen tarieven voor eigenaren van woningen, eigenaren van niet-woningen en gebruikers van niet-woningen. 

Roerende woon- en bedrijfsruimteheffingen
Deze qua omvang bescheiden heffingen, zijn een tegenhanger van de onroerendezaakbelastingen. Het kenmerkende verschil is, zoals de naam van deze belastingen al doet vermoeden, dat zij zich richten op roerende zaken die bestemd zijn om duurzaam ter plaatse te blijven, zoals bedrijfsvaartuigen en woonboten. 
De hoogte van de heffing is gekoppeld aan de WOZ-waarde van die objecten. Net als de onroerendezaakbelastingen kennen ook deze belastingen drie tarieven.

Forensenbelasting
De forensenbelasting wordt geheven van een natuurlijke persoon die voor hemzelf of zijn gezin (meer dan) negentig dagen een gemeubileerde woning binnen de gemeente beschikbaar houdt (veelal een tweede woning). Bijkomende eis is, dat diegene geen hoofdverblijf houdt binnen de gemeente waar de woning is gelegen. De belasting is gekoppeld aan de hoogte van de WOZ-waarde van de woning. Dat is dezelfde waarde als wordt gebruikt voor de onroerendezaakbelastingen.

Toeristenbelasting
Met ingang van 1 januari 2021 is de toeristenbelasting ingevoerd. De toeristenbelasting is een algemene belasting en daarmee een algemeen dekkingsmiddel. 
De belasting is gebaseerd op de gedachte dat door personen die binnen de gemeentegrenzen verblijven en niet zijn ingeschreven in het BRP, maar wel gebruik maken van de (algemene) gemeentelijke voorzieningen, een bijdrage leveren aan deze algemene voorzieningen. De belasting moet dan ook worden gezien als een tegemoetkoming in de kosten van de gemeente voor de instandhouding van die voorzieningen. De belasting wordt verschuldigd voor het houden van verblijf met overnachting tegen vergoeding en wordt geheven van degene die verblijf biedt. Deze is dan op grond van regelgeving bevoegd de belasting te verhalen op de persoon of personen die verblijf houden.

Reclamebelasting
Deze belasting wordt geheven voor het doen van openbare aankondigingen (reclame-uitingen). Het tarief is een vast bedrag per jaar per vestiging. In de praktijk betalen voornamelijk de eigenaar/gebruikers van winkelruimten in het centrum van Dokkum deze belasting.  
Vanwege een overeenkomst met Stichting Ondernemersfonds Dokkum, wordt de jaarlijkse opbrengst onder aftrek van perceptiekosten (gemeentelijke kosten om deze belasting te heffen en te innen) uiteindelijk teruggegeven aan de Stichting. De gelden dienen dan te worden aangewend voor diverse promotionele activiteiten gericht op versteviging van de economische positie van de binnenstad van en haar winkelbestand.

Parkeerbelastingen
Deze belastingen worden geheven voor het parkeren van motorvoertuigen waar dat alleen tegen betaling is toegestaan. En voor de afgifte van een vergunning om op een betaalde plaats te mogen staan zonder de meter in werking te stellen. Het zogenoemde belanghebbende parkeren. 
De gemeente is vrij om de hoogte van de tarieven te bepalen. Dat geldt niet voor het tarief als niet of niet tijdig voor het parkeren is betaald. In dat geval ontvangt de houder van het kenteken een naheffingsaanslag (“parkeerbon”) waarvan de maximale hoogte wettelijk is vastgesteld. Voor het jaar 2025 is dat maximum 
€ 78,80.

Afvalstoffenheffing
De afvalstoffenheffing is een zogenaamde bestemmingsheffing. De opbrengst vloeit niet naar de algemene middelen, maar dient ter dekking van de kosten van afvalinzameling en –verwerking van huishoudelijke afvalstoffen. Het uitgangspunt is dat deze kosten inclusief de kosten van kwijtschelding volledig worden gedekt uit de opbrengst van de afvalstoffenheffing (100% kostendekking). In de tariefstelling wordt onderscheid gemaakt tussen een- en meerpersoonshuishoudens. Hiermee wordt invulling gegeven aan het principe “de vervuiler betaalt”.

Rioolheffing
De kosten voor het beheren en in stand houden van het rioolstelsel worden door middel van de rioolheffing verhaald op de gebruikers van woningen en niet-woningen die op dat stelsel zijn aangesloten. De gemeente heeft naast de zorgplicht voor gemeentelijk afval- en hemelwater ook de zorgplicht voor grondwater. De opbrengst van de rioolheffing, met als uitgangspunt 100% kostendekking (inclusief kosten van kwijtschelding) wordt gebruikt om de voorzieningen, die dienen voor de uitvoering van genoemde zorgplicht, te bekostigen. 

Leges
Op 1 januari 2024 is de nieuwe Omgevingswet ingegaan. De Omgevingswet regelt alles voor de ruimte waarin we wonen en werken. Deze nieuwe wet bundelt en maakt regels eenvoudiger. Met behulp van 1 digitaal loket wordt het makkelijker om ruimtelijke projecten te starten. 

Voor elk van de belastingverordeningen waarbij sprake is van kostenverhaal, zoals de hiervoor aangehaalde verordeningen afvalstoffen- en rioolheffing, moet inzichtelijk worden gemaakt, dat de totale geraamde baten van de verordening niet uitgaan boven de totale lasten van de verordening. 
Deze opbrengstnorm ziet op de verordening in haar totaliteit, maar anders dan in bijvoorbeeld de Verordening rioolheffing of afvalstoffenheffing worden in de Legesverordening heel veel verschillende diensten van een tarief voorzien. Voorbeelden zijn paspoorten, rijbewijzen, huwelijksvoltrekkingen, omgevingsvergunningen, evenementenvergunningen en drank- en horecavergunningen. 

De diensten waarvoor leges worden geheven, zijn in de Legesverordening op samenhang geclusterd.
• Hoofdstuk 1 Algemene dienstverlening; 
• Hoofdstuk 2 Dienstverlening en besluiten in het kader van de Omgevingswet; 
• Hoofdstuk 3 Dienstverlening vallend onder de dienstenrichtlijn en niet vallend onder hoofdstuk 2

Onder hoofdstuk 1 vallen met name de legestarieven voor diensten van Burgerzaken (paspoorten, rijbewijzen en huwelijksvoltrekkingen). 
Onder hoofdstuk 2 vallen de legestarieven voor diensten die verleend worden in het kader van de Omgevingswet. 
Onder hoofdstuk 3 vallen de legestarieven voor diensten die uitsluitend verleend worden aan ondernemers zoals de vergunningen in het kader van de Alcoholwet, de evenementenvergunning en de vergunning voor seksbedrijven. 

Kruissubsidiëring
Binnen hoofdstuk 1 is kruissubsidiëring toegestaan. Zo mag bijvoorbeeld het tarief voor huwelijksvoltrekkingen meer dan kostendekkend worden vastgesteld ter compensatie van een niet kostendekkend tarief voor paspoorten.  Ook binnen hoofdstuk 2 is kruissubsidiëring toegestaan en ook tussen hoofdstuk 1 en 2. Niet kostendekkende tarieven voor de diensten die vallen onder hoofdstuk 1 mogen dus gecompenseerd worden door meer dan kostendekkende tarieven voor de omgevingsvergunning uit hoofdstuk 2. Op grond van de Europese Dienstenrichtlijn is binnen hoofdstuk 3 kruissubsidiëring niet toegestaan. Voor elk van de tarieven van die Titel geldt de norm van maximaal 100% kostendekking.

Kostendekking (ANG-model)
Met ingang van het jaar 2021 is besloten om voor hoofdstuk 1 tot en met 2 van de legesverordening de tarieven op een zodanig niveau vast te stellen dat (al dan niet met gebruikmaking van kruissubsidiering) ernaar wordt gestreefd dat 100% van de lasten wordt verhaald. Dit wordt niet voor hoofdstuk 3 toegepast omdat de effecten daarvan te veel op maatschappelijke en economische weerstand stuitten. 
Uitgangspunt voor de berekening van de lasten is het zogenoemde ANG-model. Ook voor het jaar 2025 is dat model leidend voor de in aanmerking te nemen geraamde lasten per hoofdstuk. Gezien de invoering van de Omgevingswet en de Wet Kwaliteitsborging wordt gewerkt met voorlopige aannames. De aanpassing van wet- en regelgeving zorgt ook voor een verschuiving in de te maken kosten ten aanzien van vergunningen, maar ook in de mogelijkheid om leges te innen. 

Liggelden woonschepen en bedrijfsvaartuigen
Ofschoon de groep van belastingplichtigen in belangrijke mate dezelfde is als die voor de roerende woon- en bedrijfsruimteheffing, dient deze heffing toch een ander doel. De roerende woon- en bedrijfsruimte is een echte belasting zoals de onroerendezaakbelastingen. Daarmee zijn de middelen van die belasting vrij aanwendbaar.

De heffing liggelden woonschepen en bedrijfsvaartuigen is daarentegen een retributie, die dient tot verhaal van gemeentelijke kosten voor de instandhouding van ligplaatsen. De houder van de ligplaatsvergunning is belastingplichtig en betaalt per jaar een in de belastingverordening opgenomen vast bedrag.

Bruggelden
Onder de naam “bruggelden” wordt een recht geheven voor het door de gemeente openen en geopend houden van een brug voor het doorlaten van een vaartuig. Het gaat daarbij om een drietal in de belastingverordening nader aangeduide bruggen over de Dokkumer Ee. Afhankelijk van welke brug men passeert, variëren de tarieven per passage.

Lig- en staangeld pleziervaartuigen/campers
Op grond van deze belastingverordening worden rechten geheven van houders van pleziervaartuigen en campers die gebruik maken van respectievelijk lig- en standplaatsen die bij de gemeente in beheer en onderhoud zijn.  De heffing ziet hoofdzakelijk op passanten. Voor zover zij tevens nachtverblijf houden tegen vergoeding is ook toeristenbelasting verschuldigd. 
De hoogte van de heffing voor liggelden is afhankelijk van de lengte van het schip en de duur van het verblijf. Voor Campers wordt steeds een vast bedrag per dag per standplaats in rekening gebracht.

Rioolaansluitrecht
Nog slechts zelden worden op fiscale wijze de kosten verhaald voor het aansluiten van bestaande panden op het gemeentelijke rioolnet. In die sporadische gevallen voorziet de verordening rioolaansluitrecht in een eenmalige heffing. De belasting wordt geheven van de aanvrager van de dienst.

Lijkbezorgingsrechten
Op basis van deze belastingverordening worden rechten geheven voor het gebruik van de gemeentelijke begraafplaatsen en de daarmee samenhangende diensten. Zowel het gebruik als de aard van de af te nemen diensten kennen veel verschijningsvormen, die in de bij de verordening behorende tarieventabel met naam en toenaam limitatief zijn genoemd.

Tarievenbeleid

• Voor zover geen ander beleid of andere overwegingen gelden, worden de tarieven van de belastingen, heffingen en rechten verhoogd met de stijging van het consumentenprijsindexcijfer. Voor het jaar 2025 is daarbij uitgegaan van een inflatiepercentage van 1,9 %, gebaseerd op de geharmoniseerde consumentenprijsindex (HICP) van het Centraal Planbureau.
• Voor de afvalstoffen- en rioolheffing wordt een kostendekking aangehouden van 100%. 
•  Voor de toeristen- en parkeerbelastingen geldt, dat zij dienen als instrumentarium en daarmee als onderdeel van een veel meer omvattend beleid over toerisme en de bereikbaarheid van winkelkernen. De tariefontwikkelingen van die belastingen zijn dan ook zelden autonoom, maar vaak gekoppeld aan de gewenste richting op genoemde beleidsterreinen. In onderhavig jaar is er geen tariefstijging aangehouden.
• Voor de leges is aansluiting gezocht bij het ANG-model.
• Het tarief voor de reclamebelasting is vastgesteld op € 485. Dit is een vast bedrag, tenzij het bestuur van de stichting met een voorstel komt om het tarief te verhogen. 

Kwijtscheldingsbeleid
Met het hanteren van een kwijtscheldingsregeling geeft de gemeente een deel van zijn burgers de mogelijkheid om voor een lagere belastingaanslag in aanmerking te komen. De ruimte om een eigen gemeentelijk kwijtscheldingsbeleid te voeren is beperkt. De criteria waaraan kwijtscheldingsverzoeken getoetst worden, zijn op rijksniveau vastgesteld. Wel mogen gemeenten zelf bepalen van welke belastingen zij kwijtschelding verlenen en welk deel van de belastingaanslag wordt kwijtgescholden.

De aanslagen onroerendezaakbelastingen, afvalstoffenheffing en rioolheffing komen in principe voor kwijtschelding in aanmerking. De gemeente Noardeast-Fryslân maakt gebruik van de ruimst mogelijke normen voor kwijtschelding, te weten de 100% bijstandsnorm en 100% AOW-norm. 
Dit geldt tevens voor de vermogenstoets, waarbij ook de ruimst mogelijke extra vermogensvrijstelling gehanteerd wordt. 
Voor het belastingjaar 2025 is een bedrag van € 322.000 kwijtgescholden. Begroot was € 400.000. Dit totaalbedrag is nagenoeg gelijk toe te kennen aan de afvalstoffenheffing en ook rioolheffing.

In de begroting wordt jaarlijks een beeld geschetst van de te verwachten opbrengsten van de belastingen, rechten en heffingen en in de jaarrekening een beeld van de daadwerkelijk gerealiseerde bedragen. In onderstaande tabel is een overzicht opgenomen van die begrote en gerealiseerde opbrengsten voor het jaar 2025.

Opbrengsten belastingen (bedragen x  € 1.000)

Leges (bedragen x  € 1.000)

Voor een beeld van de lokale lastendruk van Noardeast-Fryslân in vergelijking met andere gemeenten, gebruiken we de cijfers die zijn ontleend aan de “Coelo Atlas van de lokale lasten 2025”. Daarbij maken we onderscheid tussen de ontwikkeling van de woonlasten voor de eigenaar-bewoner en de huurder. En daarbinnen weer tussen een- en meer-persoonshuishoudens. Het Coelo berekent tegenwoordig de woonlasten over de gemiddelde WOZ-waarde per gemeente van de koopwoningen. Voorheen werd  uitgegaan van de gemiddelde waarde van koop- en huurwoningen tezamen. De gemidddelde woningwaarde waar het Coelo mee rekent ligt dus hoger dan de gemiddelde woningwaarde die de gemeente gebruikt om de tarieven te berekenen. Volgens het Coelo is de gemiddelde WOZ-waarde 2025 van koopwoningen in de gemeente Noardeast-fryslân € 339.000.

Landelijk beeld
Een meerpersoonshuishouden met een eigen woning betaalde in 2025 gemiddeld € 1.053 aan de gemeente,  in 2024 was dit € 994. Dit is dus een stijging met 5,94 % ten opzichte van 2024.

Huurders betaalden gemiddeld € 480 aan de gemeente. Dat is 3,2% meer dan in 2024.  

Lokaal beeld
In onderstaande tabellen zijn de gemiddelde woonlasten van Noardeast-Fryslân voor het jaar 2025 weergegeven en de plek van de gemeente binnen de provinciale rangorde. Ook is zowel in euro’s als procentueel de afwijking ten opzichte van het Friese gemiddelde opgenomen.

Woonlasten 2025 eigenaar - bewoner

De provinciale rangorde is in 2025 in vergelijk met 2024 iets gewijzigd. Van de 18 gemeenten binnen de provincie staat Noardeast-Fryslân op plek 10 (was 11). Nummer 1 heeft de laagste woonlasten (Ameland)
en nummer 18 de hoogste (Schiermonnikoog).

Woonlasten 2025 huurder

Ook voor de huurder met een meerpersoonshuishouden geldt, dat de provinciale positie in 2025 ten opzichte van 2024 is gewijzigd. Van plek 16 naar 10. Nummer 1 heeft de laagste woonlasten (Weststellingwerf) en
nummer 18 de hoogste (Waadhoeke). Ook is de landelijk positie verbeterd. Daar is de gemeente in de rangorde van “goedkoopste” gemeenten gestegen van plek 188 naar plek 171. 

De Gemeente Noardeast-Fryslan acht het wenselijk om risico's die van invloed zijn op de bedrijfsvoering beheersbaar te maken. Door inzicht in de risico's wordt de organisatie in staat gesteld om op verantwoorde wijze besluiten te nemen, zodat de risico’s nu en de risico’s gerelateerd aan toekomstige investeringen in verhouding staan tot de vermogenspositie van de organisatie. Om inzicht in de risico’s van de gemeente te kunnen verkrijgen is er een risico-inventarisatie uitgevoerd. Hieronder wordt verslag gedaan van de resultaten van de risico-inventarisatie. Op basis van de geïnventariseerde risico’s is het weerstandsvermogen berekend.

Om de risico's van de gemeente in kaart te brengen is een risico-inventarisatie uitgevoerd in samenwerking met de betrokken medewerkers uit de organisatie. Hierbij is gebruik gemaakt van het softwareprogramma NARIS waarmee risico's systematisch in kaart kunnen worden gebracht en beoordeeld. Uit de inventarisatie zijn 48 risico's in beeld gebracht. In het onderstaande overzicht wordt de top 10 van deze risico’s gepresenteerd die de hoogste bijdrage leveren aan de berekening van de benodigde weerstandscapaciteit. Deze top 10 risico’s bepalen gezamenlijk voor 79% het noodzakelijke weerstandsvermogen. 

Met deze risico-inventarisatie wordt er meer inzicht in de aanwezige risico’s gegeven en stelt organisatie en bestuur in staat beter te sturen op de beheersing van risico’s en te bepalen welk weerstandsvermogen nodig is om financiële schade voortkomend uit risico’s te ondervangen. In tabel 1 treft u een overzicht aan van de top-10 risico’s van de gemeente Noardeast-Fryslân.

Tabel 1: belangrijkste financiële risico's

Op basis van de ingevoerde risico's is een risicosimulatie in NARIS uitgevoerd. De risicosimulatie is toegepast omdat het reserveren van het maximale bedrag niet nodig is. De risico's zullen immers niet allemaal tegelijk en in hun maximale omvang optreden. Tabel 2 toont de resultaten van de risicosimulatie.

Tabel 2: Benodigde weerstandscapaciteit bij verschillende zekerheidspercentages

Uit de grafiek en de bijbehorende tabel volgt dat 90% zeker is dat alle risico's kunnen worden afgedekt met een bedrag van afgerond € 7.268.000. Dit wordt ook wel het benodigde weerstandscapaciteit genoemd. 

Beschikbare weerstandscapaciteit
De beschikbare weerstandscapaciteit van Gemeente Noardeast-Fryslan bestaat uit het geheel aan middelen dat de organisatie daadwerkelijk beschikbaar heeft om de risico's in financiële zin af te dekken. In het geval van de gemeente Noardeast-Fryslân is dat de Algemene reserve en de post onvoorzien.

Relatie benodigde en beschikbare weerstandscapaciteit
Om te bepalen of het weerstandsvermogen toereikend is, dient de relatie te worden gelegd tussen de financieel gekwantificeerde risico's en de daarbij gewenste weerstandscapaciteit en de beschikbare weerstandscapaciteit. De benodigde weerstandscapaciteit die uit de risicosimulatie voortvloeit kan worden afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaciteit. De uitkomst van die berekening vormt het weerstandsvermogen. 

Ratio weerstandsvermogen = Beschikbare weerstandscapaciteit                 € 21.127.000

                                                                     _____________________________________ =            ________________ = 2,91

                                                                    Benodigde weerstandscapaciteit                  €  7.268.000

De normtabel hieronder is ontwikkeld in samenwerking met de Universiteit Twente. Het biedt een waardering van de berekende ratio.

Het weerstandsvermogen valt in klasse A. Dit duidt op een uitstekend weerstandsvermogen. Echter, het weerstandsvermogen alleen zegt niet zoveel over de financiële positie van de gemeente. Om een beter beeld te krijgen van de financiële positie moeten verschillende kengetallen, opgenomen onder het kopje ‘Kengetallen’ in samenhang beoordeeld worden. Alleen gezamenlijk en in hun onderlinge verhouding geeft dit een goed beeld van de actuele financiële positie.

Kengetallen zijn getallen die de verhouding uitdrukken tussen bepaalde onderdelen van de begroting of de balans en kunnen helpen bij de beoordeling van de financiële positie van gemeenten. Om dit te bereiken is de BBV op dit onderdeel aangepast en wordt deze paragraaf uitgebreid met de volgende kengetallen voor:

-    Netto schuldquote;
-    Solvabiliteitsratio;
-    Grondexploitatie;
-    Structurele exploitatieruimte;
-    Belastingcapaciteit.

Deze kengetallen maken inzichtelijk over hoeveel (financiële) ruimte de gemeente beschikt om structurele en incidentele lasten te kunnen dekken of opvangen. Ze geven zodoende inzicht in de financiële weerbaar- en wendbaarheid van de gemeente.

Op grond van het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) worden in de begroting in afzonderlijke paragrafen beleidsrichtlijnen vastgelegd over relevante beheersmatige aspecten. In de beheers verordening naar artikel 212 van de Gemeentewet geeft de raad het kader aan.

In het Treasurystatuut van de gemeente Noardeast-Fryslân, staan de uitgangspunten en doelstellingen voor het treasurybeleid vermeld. De uitvoering van het treasurybeleid is weergegeven in de paragraaf financiering.

Wet HOF
In de wet Houdbare Overheids Financiën (wet HOF) worden de Europese normen verankerd voor de hoogte van de overheidsschuld en de jaarlijkse groei van de overheidsschuld. Die normen raken ook gemeenten, omdat de gemeenteschulden en financieringstekorten van gemeenten meetellen in de overheidsschuld van Nederland. Elke gemeente heeft een individuele EMU-referentiewaarde. Deze is afgeleid van het plafond voor het EMU-saldo van de gezamenlijke gemeenten. De VNG adviseert gemeenten om niet te sturen op deze EMU-referentiewaarde. Dat verhindert een uitruil van plussen en minnen tussen gemeenten ten opzichte van de individuele EMU-referentiewaarde en leidt mogelijk tot een onnodig uitstel van investeringen door gemeenten. In plaats daarvan kunnen gemeenten beter sturen op de ontwikkeling van de hoogte van de schuld. Als gemeente Noardeast-Fryslân hebben wij aandacht voor de schuldpositie van onze gemeente via de jaarstukken en begroting en de daarin verplicht opgenomen paragraaf Financiering. Daarbij dient opgemerkt te worden dat de gemeente Noardeast-Fryslân geen specifiek schuldenbeleid heeft.

De gemeente Noardeast-Fryslân heeft 12.358.360 m2 openbare ruimte in beheer. Er vinden veel activiteiten plaats, zoals wonen, werken en recreëren. Voor deze activiteiten zijn veel gemeentelijke kapitaalgoederen nodig, zoals wegen, riolering, kunstwerken, (zoals bruggen, tunnels en kademuren) groen, verlichting en gebouwen. In deze paragraaf wordt ingegaan op de manier waarop Noardeast-Fryslân omgaat met het onderhoud van deze kapitaalgoederen. Onderhoud van kapitaalgoederen beslaat een substantieel deel van de begroting en een integraal overzicht is belangrijk voor een goed inzicht in de financiële positie van de gemeente.

De gemeente Noardeast-Fryslân heeft ruwweg de volgende arealen in onderhoud:

Stand van zaken onderhoudsplannen kapitaalgoederen

In juni 2021 heeft de raad de nota kapitaalgoederen 2022-2026 vastgesteld. In de nota kapitaalgoederen staat het beleidskader beschreven voor het onderhouden van de kapitaalgoederen inclusief de financiële consequenties. Ook zijn de vervangingsinvesteringen in beeld gebracht en zijn er voorzieningen ingesteld voor het groot onderhoud van gebouwen, kunstwerken, waterbodems en wegen. De financiële consequenties zijn verwerkt in de begroting van 2022 en verder. 

In de tabel hieronder een weergave van de stand van zaken over de beleid/ beheerplannen.

*: de Nota Kapitaalgoederen zelf is een strategisch beleidsdocument, dit is niet hetzelfde als een beheerplan; een beheerplan is een meer gedetailleerde vertaling van de uitgangspunten uit de Nota Kapitaalgoederen. 

Vastgestelde onderhoudsniveaus en onderhoudsbudgetten

De raad heeft bij het vaststellen van de huidige Nota kapitaalgoederen, middels een amendement, besloten het onderhoudsniveau voor de wegen en voor het groen vast te stellen op het niveau Basis, voor de gebouwen conditiescore 4 en voor de kunstwerken, straatverlichting en baggeren een instandhoudingsniveau te hanteren.  

In de begroting 2022 en verder, zijn de financiële consequenties opgenomen voor onderhoudsniveau Basis voor wegen en voor onderhoudsniveau Laag voor Groen, voor de gebouwen het onderhoudsniveau conditiescore 4 en voor de kunstwerken en waterwegen een instandhoudingsniveau. 

Stand van zaken beheerplannen

In het ’Besluit Begroting en Verantwoording’ (BBV) is bepaald dat er een vastgesteld beheerplan moet zijn per voorziening. Die mag niet ouder zijn dan 5 jaar. Binnen de gemeente Noardeast-Fryslân zijn geen actuele, vastgestelde beheerplannen aanwezig.

Stand van zaken voorzieningen groot onderhoud

In 2025 is geprobeerd op basis van de Nota Kapitaalgoederen en onderliggende documenten een onderbouwing op te stellen voor de onderhoudsvoorzieningen en de daaraan gekoppelde onderhoudsplannen. Geconcludeerd is dat deze onderbouwing niet voldoende mogelijk is. Als gevolg daarvan vallen deze voorzieningen vrij.

In beginsel vallen de middelen van de voorzieningen vrij ten gunste van de algemene middelen. Aanvullend wordt voorgesteld om de vrijgevallen middelen in bestemmingsreserves kapitaalgoederen te reserveren, omdat er na 2025 ook geld nodig is voor groot onderhoud van deze kapitaalgoederen.

Nota Kapitaalgoederen 2027-2031

De huidige Nota Kapitaalgoederen loopt tot en met 2026. In 2025 is begonnen met het opstellen van een nieuwe Nota Kapitaalgoederen. Gelijktijdig daaraan is ook begonnen met het proces om benodigde beheerplannen op te stellen. Daarmee worden toekomstige voorzieningen voor groot onderhoud goed onderbouwd. 

Beleidskader verhardingen
De wegen worden op het onderhoudsniveau onderhouden zoals vastgesteld in de nota kapitaalgoederen. Dit is het onderhoudsniveau Basis. Ook zijn investeringen voor de komende jaren in beeld gebracht die onlosmakelijk verbonden zijn met het kapitaalgoed. 

Onderhoud verhardingen
Een maal per 2 jaar wordt er een visuele weginspectie uitgevoerd ten behoeve van het vaststellen van het groot onderhoud. De inspectiegegevens worden ingebracht in een geautomatiseerd wegbeheersysteem. De onderhoudsstrategieën voor de wegverhardingen zijn gestoeld op de landelijk toegepaste methodiek (gedragsmodellen) van het CROW (kenniscentrum voor verkeer, vervoer en infrastructuur). 

Klein onderhoud

Klein onderhoud wordt op verschillende manieren gesignaleerd:

• (Visuele) Weginspecties
• Eigen schouw
• Dorp- en wijkschouwen 
• Fixi-meldingen door inwoners en bedrijven 

We voeren klein onderhoud uit met zowel eigen dienst (Gemeentewurk) als met een aannemer. Hierbij maken we onderscheid tussen klussen die we zelf kunnen oplossen en grotere klussen die niet door eigen dienst op te lossen zijn en externe kennis benodigd zijn. 

Groot onderhoud

Groot onderhoud wordt op verschillende manieren gesignaleerd:

• (Visuele) Weginspecties
• Eigen schouw
• Dorp- en wijkschouwen 
• Fixi-meldingen door inwoners en bedrijven

We hebben een knip gemaakt tussen asfalt- en elementenonderhoud en dit extern belegd bij twee verschillende aannemers.  

Beleidskader openbare verlichting
De Openbare verlichting wordt op het onderhoudsniveau onderhouden zoals vastgesteld in de nota kapitaalgoederen. Dit is een instandhoudingsniveau waarbij geen kapitaalvernietiging plaats vindt. Ook zijn de investeringen voor de komende jaren in beeld gebracht die onlosmakelijk verbonden zijn met het in de stand van het kapitaalgoed. De besparing op energie en onderhoud door “verledden” is meegenomen: dit betreft het vervangen van conventionele verlichting door LED armaturen.

Het planmatig vervangen van armaturen door LED-armaturen leidt tot een besparing op onderhoud en energie. Bij LED-armaturen hoeven periodiek geen lampen vervangen te worden en is er ook geen uitval van lampen meer. LED-armaturen hebben een lager vermogen dan conventionele armaturen, waardoor er minder energie verbruikt wordt. Dit sluit ook aan op duurzaamheidsdoelstellingen van de gemeente, zonder dat dit een extra investering vraagt.

Onderhoud Openbare verlichting 
Inspectie of schouw van de openbare verlichting vindt niet (meer) plaats. Storingen worden opgelost op basis van meldingen (piepsysteem). De vervangingen van masten en armaturen geschiedt op basis van leeftijd. Met de nota kapitaalgoederen is de vervangingsbehoefte in beeld gebracht. 

Beleidskader kunstwerken
Onze beweegbare bruggen worden op het onderhoudsniveau onderhouden zoals vastgesteld in de nota kapitaalgoederen: dit is een instandhoudingsniveau waarbij geen kapitaalvernietiging plaats vindt. Ook zijn de investeringen voor de beweegbare bruggen voor de komende jaren in beeld gebracht.

Onderhoud bruggen

Van de beweegbare bruggen is een meerjaren onderhoudsplan (MJOP) aanwezig; het uit te voeren onderhoud is daarop ingericht. Van de vaste bruggen is geen onderhoudsplan aanwezig en ontbreken ook actuele inspecties. 

Voor de beweegbare bruggen en vaste bruggen wordt jaarlijks schilderwerk uitgevoerd door derden. Kleine reparaties worden uitgevoerd door het cluster Gemeentewurk. Andere en meer grootschalige werkzaamheden worden door derden uitgevoerd. 

Beleidskaders

Onder de omgevingswet is een GRP niet langer verplicht, maar de gemeente behoudt haar zorgplichten voor de watertaken en heeft conform het BBV nog steeds behoefte aan een gedegen plan voor de tariefstelling.

De planperiode van het huidige GRP verloopt eind 2026. De gemeente Noardeast Fryslan heeft er voor gekozen om onder de Omgevingswet in 2025 te starten met het opstellen van een Water - en Riolering programma (Wrp). In dit Wrp worden de beleidskaders voor de gemeentelijke watertaken voor de periode 2027 - 2031 vastgelegd. Het Wrp vormt zowel een beleidsmatig als financieel document voor de gemeentelijke watertaken en dient als hulpmiddel bij het maken van zorgvuldige beleidsafwegingen met betrekking tot de zorgplichten voor afvalwater, hemelwater en grondwater, in relatie tot de bescherming van de bodem- en waterkwaliteit. De zorg voor water en riolering is een continu proces dat door ontwikkelingen in de tijd moet worden aangepast.

Volgens de huidige omgevingswet - waarin de Waterwet en de Wet milieubeheer zijn opgegaan - heeft de gemeente drie zorgplichten:

• de zorgplicht voor de inzameling en het transport van stedelijk afvalwater;
• de zorgplicht voor het afvloeiende hemelwater;
• de zorgplicht ter voorkoming van structureel nadelige gevolgen van het grondwater.

Uitvoering van de maatregelen uit het GRP (en na 2026 het Wrp) waarborgt dat de inzameling en het transport van afvalwater effectief blijven functioneren. Hierdoor worden schade aan het milieu,  overlast voor de bewoners en ricico's voor de volksgezondheid geminimaliseerd en beheerd. Daarnaast wordt geborgd dat hemelwater - voor zover particulieren dat niet zelf kunnen - op adequate wijze ingezameld en verwerkt wordt. Tevens wordt ervoor gezorgd dat inwoners weten waar ze met grondwatervragen terecht kunnen.

Onderhoud rioleringen

In samenwerking met de cluster Omjouwing en Ekonomy en Iepenbiere Romte worden de beleidsmatige aspecten vormgegeven. Het cluster Iepenbiere Romte draagt zorg voor het rioleringsbeheer. Op basis van inspecties wordt het groot onderoud, vervangingen en optimalisatie ingepland. De beheersystemen worden gevuld en bijgehouden en vormen de basis voor de vervangingsprogramma en onderhoudsprogramma.

Het cluster Gemeentewurk is verantwoordelijk voor het dagelijks beheer en onderhoud aan de riolering. Dit dagelijks onderhoud omvat een breed pakket aan werkzaamheden, waaronder het legen van straat- en trottoirkolken, reinigen van kleine leidingen, vegen van goten, het reinigen en onderhouden van pompen en gemalen en het uitvoeren van kleinere reparatie en lekkages.

Naast vervangingen worden ook optimalisaties doorgevoerd. Hierbij valt te denken aan het ombouwen van verbeterd gescheiden stelsels en hydraulische aanpassingen van het stelsel en het afkoppelen van regenwater en het klimaatbestendig maken van het rioolstelsel.

Daarnaast bewaakt het cluster Iepenbiere Romte het hydraulisch en hygienisch functioneren van het rioolstelsel.

Beleidskader waterwegen

De waterwegen worden op het onderhoudsniveau onderhouden zoals vastgesteld in de nota kapitaalgoederen. Dit is een instandhoudingsniveau. De onderhoudsplanning voor het baggeren is voor een groot deel gebaseerd op een cyclische planning. In 2021/ 2022 zijn peilingen uitgevoerd. Op basis hiervan is de cyclische planning aangepast. 

Onderhoud van waterwegen is te verdelen in afvoeren van water en bevaarbaarheid. Ten aanzien van het afvoeren moeten alle gemeentelijke watergangen voldoen aan de keur van het waterschap. Hiertoe worden de sloten uitgemaaid. Incidenteel moet er worden gebaggerd.

Bevaarbare waterwegen worden in beginsel vastgelegd in het Provinciaal Verkeer en Vervoersplan (PVVP).

Onderhoud waterwegen
Voor het hekkelen van waterwegen (betreft voornamelijk bermsloten) wordt getracht zo veel mogelijk afspraken te maken met eigenaren van aanliggende percelen, waarbij de gemeente hekkelt en de eigenaren van de aanliggende percelen het hekkelafval ontvangt. In een aantal gevallen zijn er hekkelcontracten met aanliggende grondeigenaren afgesloten. In deze gevallen wordt de gehele sloot gehekkeld door de aanliggende eigenaar tegen een bepaalde vergoeding. 

Baggeren van bermsloten gebeurt op basis van hoe dit is vastgelegd in de keur van Wetterskip Fryslan. 

Overdracht stedelijk water (OSW)
Wetterskip is waterbeheerder voor alle het stedelijk water (binnen de bebouwde kom). Als gemeente voeren we dagelijks/ jaarlijks onderhoud uit (hekkelen) aan hoofd- en secundaire watergangen voor het Wetterskip. Hiervoor krijgen we de kostprijs vergoed. Baggeren van hoofd- en secundaire watergangen onder OSW is voor het Wetterskip. Voor vijvers binnen de bebouwde kommen ontvangt de gemeente jaarlijks in de vorm van een bijdrage een vast bedrag om jaarlijks te hekkelen/ maaien (indien noodzakelijk) en om periodiek te baggeren. 

In de overeenkomst OSW uit 2016 is afgesproken dat het beheer van de meeste wateren in stedelijk gebied van gemeente naar Wetterskip Fryslân gaat. In deze overeenkomst is tevens beschreven welke watergangen voorafgaand aan de overdracht nog gebaggerd moesten worden. Hier is de afgelopen jaren uitvoering aan gegeven en de kosten hiervan zijn fifty-fifty verdeeld tussen beide partijen. In 2025 zijn deze opgaven afgerond, waarna de overdracht formeel schriftelijk is bekrachtigd. 

De gebouwen worden op het onderhoudsniveau onderhouden zoals vastgesteld is in de nota kapitaalgoederen. Dit is het onderhoudsniveau conditiescore 4. Hierin afwijkend zijn de gebouwen waarbij de bestemming onzeker is en welke gebouwen worden gebruikt voor ontwikkeling en leegstaand. Deze gebouwen worden naast het uitvoeren van de wettelijke verplichte onderhoudstaken, alleen wind en waterdicht gehouden.

Het totale areaal bestaat uit 76 gebouwen, onder verdeeld in 'Gemeente organisatie, Brandweerkazernes, Sportaccommodaties , Toiletgebouwen , Begraafplaatsen, Overige  en Welzijn en Cultuur'.

Het MFC It Spektrum is dit jaar aan ons areaal toegevoegd. Hier worden momenteel de wettelijke verplichte onderhoudstaken uitgevoerd. In overleg met de betrokkenen wordt gewerkt aan de toekomst van het gebouw.

Dit jaar zijn de gebouwen geïnspecteerd volgens  de NEN2767 om de conditiescore te bepalen, dit is zowel intern als extern gedaan. 

In de kader van duurzaamheid zijn dit jaar in samenwerking met 'Klimop Fryslan' maatwerkadviezen opgesteld van voorgeselecteerde gebouwen. Dit is gedaan om inzicht te krijgen op de kosten voor het verduurzamen.

 Het onderhoud aan de gemeentelijke gebouwen wordt waar mogelijk is samenspraak met 'Gemeentewurk' in eigen beheer uitgevoerd. Voor grootschalig of specialistisch onderhoud worden derden ingeschakeld.

Groenvoorzieningen:

• Diverse grootschalige groenvervangingen in Dokkum en Ternaard

Riolering:

• Afkoppelen riolering It Roster Ingwierum (in voorbereiding)
• Afkoppelen riolering Achter de Hoven Holwert (in voorbereiding)
• Afkoppelen riolering Nobel Kollum (in voorbereiding)

Waterwegen:

• Afronding Overdracht Stedelijk Water (hele gemeente)

Gebouwen:

• Schilderwerk stadhuis Dokkum (voorbereiding / aanbesteding)

Kunstwerken:

• Eysobrug te Kollum (gerealiseerd)
• Aalsumerpoortbrug te Dokkum (voorbereiding / aanbesteding)
• Vervangen damwanden haven Munnekezijl (gerealiseerd)
• Vervangen damwand Strobosser Trekfeart te Dokkum (voorbereiding / aanbesteding)

Wegen:

• Herinrichting Dorpsplein te Easternijstjerk (gerealiseerd)
• Herinrichting Skeperij te Ie (in uitvoering)
• Herinrichting Sonnemapleintje te Dokkum (in uitvoering)
• Reconstructie fietspad Jaachpaad Dokkum-Burdaard (in voorbereiding)

De term ‘bedrijfsvoering’ verwijst naar de inzet van bedrijfsmiddelen om de bedrijfsdoelen te behalen. Die bedrijfsmiddelen zijn: personeel, informatie, organisatie, financiën, automatisering, communicatie, huisvesting (‘PIOFACH’), aangevuld met juridisch en inkoop. 

Deze paragraaf heeft betrekking op de gehele ambtelijke organisatie. Naast werk voor Noardeast-Fryslân (het overgrote deel) verrichten wij ook ik beperkte mate diensten voor de gemeenten Dantumadiel en Schiermonnikoog. Hiervoor vindt verrekening van kosten plaats op basis van een dienstverleningsovereenkomst. In deze paragraaf worden de volgende onderwerpen behandeld: 

• Ontwikkeling personele bezetting
• Bedrijfsvoeringsbegroting
• Huisvesting
• Ontwikkeling risicomanagement en interne controle
• Fraude en integriteit
• Continuïteit
• Openbaarheid
• Rechtmatigheidsverantwoording

Het aantal FTE bezetting per 31 december 2025 bedraagt 553 FTE (2024: 543 FTE) en wordt gelimiteerd door de begroting en het formatieplan. 

Wij registreren de externe capaciteit die wordt ingehuurd dan wel de inhuur op projectbasis alleen in absolute aantallen. Op 31 december 2025 werden, buiten de specifieke projecten, 72 medewerkers (2024: 94) ingehuurd.

We merken een toename in inhuur als gevolg van de krapte op de arbeidsmarkt. Ook inhuur is als gevolg van de krapte op de arbeidsmarkt in sommige gevallen lastig te realiseren. Dit kan ook effect hebben op de kwaliteit van de dienstverlening.  

De bedrijfsvoeringsbegroting bestaat hoofdzakelijk uit loonkosten en personeel gerelateerde budgetten. Daarnaast maken de budgetten voor automatisering, tractie, facilitaire zaken, overige dienstverlening en enkele projecten hier onderdeel van uit. De baten en lasten van de bedrijfsvoeringsbegroting worden verdeeld over de verschillende programma's, afhankelijk van waar de baten en lasten betrekking op hebben. In onderstaande tabel worden de verschillende onderdelen uit de bedrijfsvoeringsbegroting weergegeven. Als bepaalde onderdelen van de bedrijfsvoeringsbegroting sterk afwijken, wordt er een korte toelichting gegeven.

Loonkosten

De onderschrijding op de loonkosten komt vooral door onderbezetting, het niet of later invullen van formatieplaatsen en het onbenut blijven van ziektevervangingsbudgetten. 

Personeel gerelateerde budgetten

De overschrijding op de personeel gerelateerde budgetten wordt voornamelijk veroorzaakt door kosten van voormalig personeel. De gemeente is namelijk eigenrisicodrager voor WW-uitkeringen. Daarnaast spelen mutaties in de voorziening verlofsparen een rol.

Sinds 2022 kunnen medewerkers hun bovenwettelijke verlofuren omzetten in spaarverlof. Voor deze verplichting is een voorziening verlofsparen gevormd. Door de toename van het aantal gespaarde verlofuren is een extra toevoeging aan deze voorziening gedaan. Verder schrijft wet- en regelgeving voor dat ook een voorziening moet worden gevormd voor bovenwettelijk verlof dat geen gelijke omvang kent. Voor dit deel van het verlof is daarom dit jaar voor het eerst een aanvullende dotatie aan de voorziening verlofsparen opgenomen.

Automatisering

Omdat bepaalde ICT-projectkosten niet in 2025, maar in 2026 gemaakt zullen worden, ontstaat een onderschrijding.

Overige dienstverlening

In de begroting werd rekening gehouden met dienstverleningskosten die via de gemeente zouden worden afgehandeld. In de praktijk hebben leveranciers echter een deel van de facturen rechtstreeks naar de gemeente Dantumadiel gestuurd, waardoor de inkomsten lager zijn uitgevallen.

Projecten

De onderschrijding op de projecten is grotendeels veroorzaakt doordat ICT-projecten zijn vertraagd als gevolg van problemen bij leveranciers. 

Ook in 2025 heeft de ontwikkeling van een aantrekkelijke en functionele centrale huisvesting voor de gemeenteraad, het college en het ambtelijk apparaat in Dokkum een belangrijke plaats ingenomen op de bestuurlijke agenda.

In het eerste halfjaar van 2025 zijn de voorbereidende werkzaamheden voor de ver(nieuw)bouw van het gemeentehuis gericht geweest op het opstellen van de kredietaanvraag. Deze aanvraag is in dezelfde periode aan de gemeenteraad aangeboden en door de raad vastgesteld. Met dit besluit heeft de gemeenteraad tevens ingestemd met de laatste fase van de herindeling, bestaande uit de ver(nieuw)bouw van de bouwdelen A en B van het gemeentehuis in Dokkum. In de tweede helft van 2025 is gestart met het ontwerpproces, waarbij het schetsontwerp wordt uitgewerkt richting een definitief ontwerp. Dit proces loopt door in 2026.

Het project omvat zowel groot onderhoud als nieuwbouw. Voor de rijksmonumentale bouwdelen aan de Zijl (A1-1) en de Suupmarkt (A1-2) wordt ingezet op groot onderhoud en behoud van cultuurhistorische waarden. Voor de bouwdelen aan de Koningstraat 14 (bouwdeel B) en de tussenliggende bebouwing (A2 en A3) is vervangende nieuwbouw op de bestaande locatie voorzien. De totale doorlooptijd van het project bedraagt circa vijf jaar.

Binnen onze organisatie is aandacht voor het beheersen van de financiële processen. Tijdens de jaarlijkse controlplatforms bespreekt Concerncontrol samen met de clusters welke risico’s zich in de processen kunnen voordoen. Op basis hiervan worden beheersingsmaatregelen vastgesteld om te voorkomen dat deze risico’s leiden tot fouten of andere nadelige gevolgen. Het betreft onder meer rechtmatigheidsrisico’s, het niet volledig in rekening brengen van belastingen of leges, en risico’s op fraude.

De opzet van de financiële processen is vastgelegd. Om na te gaan of het in de praktijk ook zo werkt worden dossiercontroles uitgevoerd door collega’s van medewerkers uit de teams die er uitvoering aan geven. Concerncontrol begeleidt dit, is verantwoordelijk voor de kwaliteitsborging en rapporteert aan het management en de directie over de resultaten. De rapportages worden gebruikt door de accountant om het college te adviseren over de interne beheersing en een conclusie te trekken over de getrouwheid van de jaarrekening en de rechtmatigheid van de beheershandelingen ten behoeve van de gemeenteraad.

Fraude en misbruik & oneigenlijk gebruik

Fraude krijgt steeds meer aandacht in de publieke sector. Fraude kan namelijk een groot effect hebben op de reputatie van de organisatie en kan tot grote financiële schade leiden. In de gemeente Noardeast-Fryslân, niet zijnde de organisatie gemeente Noardeast-Fryslân, is fraude zelfs het meest voorkomende misdrijf met meer dan 200 delicten per jaar.

In verschillende wet- en regelgeving, zoals de Gemeentewet, de Ambtenarenwet 2017, de Wet bescherming klokkenluiders, de Wet open overheid (Woo) en de Wet bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur (Wet Bibob) komt het thema fraude naar voren.

Naast fraude kan er sprake zijn van misbruik en oneigenlijk gebruik. In het dagelijks taalgebruik is het gebruikelijk misbruik en oneigenlijk gebruik ook als fraude te bestempelen, denk hierbij aan een term als ‘bijstandsfraude’ of aan ‘fraude’ met vergunningen. Dit type fraudes valt nadrukkelijk onder het misbruik en oneigenlijk gebruik criterium. Het gaat hier om derden die misbruik maken van (gemeentelijke) regelingen. Daar waar signalen zijn van misbruik & oneigenlijk gebruik zal nader onderzoek plaatsvinden.  De verantwoording over misbruik en oneigenlijk gebruik zal vanaf het verslagjaar 2023 worden opgenomen in de collegeverklaring bij de jaarrekening.

Fraudebeheersing
Binnen de gemeente wordt voor de financiële processen gewerkt met controlplatforms waarin de processen worden besproken, de daarbij behorende risico’s en te nemen beheersmaatregelen. Door middel van interne controles wordt de werking van de processen en de genomen beheersmaatregelen getoetst. De risicobeheersing richt zich met name om rechtmatigheidsaspecten en volledigheid van opbrengsten, maar ook frauderisico’s kunnen aan de orde komen als zij worden geïdentificeerd. Er is dus geen specifieke aanpak gericht op frauderisico’s en fraudebeheersing, maar frauderisico’s en maatregelen om fraude te voorkomen kunnen wel aan de orde komen tijdens de controlplatforms. De beleidsnotitie fraude, misbruik en oneigenlijk gebruik is inmiddels vastgesteld door de gemeenteraad.

Integriteit
Ten aanzien van het onderwerp integer handelen is een integriteitsbeleid (voor de medewerkers) en gedragscodes (voor het college) opgesteld. Op het intranet van de gemeente Noardeast-Fryslân zijn deze te vinden. Tevens zijn hier meldingsformulieren opgenomen om misstanden te melden. De gemeente beschikt over een klokkenluidersregeling.

De begroting is opgesteld op basis van de continuïteitsveronderstelling. De continuïteit van gemeenten is op grond van artikel 12 van de financiële verhoudingswet wettelijk verankerd. Om die reden is de continuïteit van gemeente Noardeast-Fryslân in voldoende mate gewaarborgd. Ook zijn in de begroting of andere besluiten geen stellige voornemens om majeure aanpassingen te doen in beleid, taken, activiteiten of locaties die mogelijk materiële effecten hebben op vermogen of resultaat.

Het doel van de Woo is dat de gemeente opener en toegankelijker wordt. We maken daarom meer informatie actief openbaar en zorgen dat deze digitaal makkelijk te vinden is. Veel informatie is nu al beschikbaar. Voor Noardeast-Fryslân staan de locaties hiervan in de Woo-index. We helpen onze medewerkers zodat zij documenten eenvoudig kunnen anonimiseren en publiceren.

In het plan van aanpak werken we aan drie punten:
•    Op tijd voldoen aan de wet,
•    Bewustwording vergroten binnen de organisatie,
•    Een goed publicatieplatform vinden voor het openbaar maken van informatie.

In 2025 zijn op alle onderdelen stappen gezet:
•    De verplichte datum voor openbaarmaking van de categorieën uit de tweede tranche is uitgesteld. Dit gaat o.a. om stukken van de gemeenteraad, bestuursstukken, adviezen, jaarplannen en Woo-verzoeken. We wachten niet  op een nieuwe datum, maar maken deze informatie openbaar zodra we daar klaar voor zijn.
•    Om het bewustzijn te vergroten, hebben we in diverse werkoverleggen informatie gedeeld en input opgehaald. Ook hebben we regelmatig interne nieuwsberichten geplaatst. Nieuwe medewerkers worden actief geïnformeerd over de Woo.
•    Het meeste werk ging naar het vinden van een gebruiksvriendelijk publicatieplatform. We hebben een marktverkenning gedaan en een keuze gemaakt. De aanschaf van dit platform is gestart. De tool voor anonimiseren was in 2025 beschikbaar en is met workshops ingevoerd in de organisatie.

De aanschaf en implementatie van het publicatieplatform verlopen langzamer dan verwacht. Daardoor kunnen we nog niet alle categorieën openbaar maken zoals gepland. En is niet het volledige budget voor 2025 gebruikt.

Het college van B&W heeft over 2025 een verklaring afgegeven over de rechtmatigheid aan de hand van de rechtmatigheidsverantwoording. De rechtmatigheidsverantwoording heeft betrekking op de drie criteriums: begrotingscriterium, voorwaardencriterium en het misbruik- en oneigenlijk gebruik criterium.

1. Begrotingscriterium. De gemeenteraad moet de grenzen aangeven van de begrotingsrechtmatigheid, met andere woorden wanneer vindt in begrotingstermen een uitgave of ontvangst onrechtmatig plaats. Iedere afwijking ten opzichte van de begroting is formeel onrechtmatig, maar de gemeenteraad kan het college speelruimte geven binnen de begrotingsposten. Deze speelruimte is omschreven in zowel de financiële verordening die door de raad is vastgesteld als in de Kadernota rechtmatigheid 2025.
2. Het voorwaardencriterium. Dit heeft betrekking op de eisen die worden gesteld bij de uitvoering van de financiële beheershandelingen. De eisen/voorwaarden zijn afkomstig uit diverse wet- en regelgeving en hebben betrekking op aspecten als doelgroep, termijn, grondslag, administratieve bepalingen, normbedragen, bevoegdheden, recht, hoogte en duur.
3. Het M&O (misbruik & oneigenlijk gebruik) criterium. Het opzettelijk niet, niet tijdig, onjuist of onvolledig verstrekken van gegevens met als doel ten onrechte subsidies of uitkeringen van de gemeente te verkrijgen of niet dan wel een te laag bedrag aan heffingen betalen aan de gemeente. Het gaat hier om bewuste misleiding om onrechtmatig of onwettig voordeel te behalen.

Met de gemeenteraad zijn afspraken gemaakt over de rechtmatigheid. Deze afspraken zijn opgenomen in de financiële verordening 2025. Deze afspraken zien toe op het niveau van beoordelen onrechtmatigheden en de rapportage daarvan. Voor boekjaar 2025 is een verantwoordingsgrens van 2% van de totale lasten exclusief toevoegingen aan reserves afgesproken. Dit komt neer op € 4.146.200. De rapportagegrens is vastgesteld door de gemeenteraad op 10% van de verantwoordingsgrens en komt neer op € 414.620.

De in de rechtmatigheidsverantwoording vermelde onrechtmatigheid is als volgt opgebouwd:

Alle individuele onrechtmatigheden boven de rapportagegrens van € 414.620 worden in deze paragraaf nader toegelicht. Er is geen sprake van foutherstel over 2024 in de jaarrekening van 2025.

Begrotingscriterium

In 2025 is sprake van een ‘bruto’ begrotingsonrechtmatigheid van € 8.329.597. Deze valt uiteen in een onrechtmatigheid vanuit lastenoverschrijdingen op programma’s van € 7.876.000 en een overschrijding van de investeringskredieten van in totaal € 453.597.

Overschrijding lasten programma’s

De overschrijdingen passen binnen het bestaande beleid zoals vastgesteld door de raad in de financiële verordening 2025 en worden daarmee als acceptabel geduid. De overschrijdingen van de lasten tussen de begroting na wijziging 2025 en de gerealiseerde lasten 2025 worden in de analyse op de programma’s toegelicht. Voor de toelichting wordt verwezen naar de het hoofdstuk ‘Programmaverantwoording’.

Overschrijding investeringskredieten

De totale overschrijding van de investeringskredieten bedraagt € 453.597 en komt tot stand door diverse kleine overschrijdingen van kredieten. Alle overschrijdingen zijn lager dan de rapportagegrens.

In de financiële verordening 2025, artikel 5 lid 4 en artikel 11 lid 4, zijn de uitgangspunten die betrekking hebben op acceptabele afwijkingen opgenomen. De geconstateerde onrechtmatigheden vanuit overschrijding lasten programma's en investeringskredieten vallen binnen deze uitgangspunten. Dit betekent dat alle overschrijdingen als acceptabel zijn aangemerkt. 

Voorwaardencriterium

Vanuit het voorwaardencriterium is er sprake van onrechtmatigheid bij het aanbestedingsproces. Het betreft hier het niet naleven van EU-aanbestedingsregels. Op totaalniveau wordt de rapportagegrens overschreden.   

Bij vijf leveranciers is sprake van een overschrijding van het drempelbedrag Europese aanbestedingsrichtlijnen terwijl er geen Europese aanbesteding is uitgevoerd. Op leveranciersniveau wordt de rapportagegrens niet overschreden. Het gaat hier onder andere om lease van dienstauto’s, inhuur van personeel en software voor het Sociaal Domein.

M&O criterium

Het misbruik- en oneigenlijk gebruik criterium (M&O) ziet toe op het misbruik door derden van de gemeentelijke regelingen en verordeningen. Voor 2025 zijn de huidige getroffen maatregelen geformaliseerd in een nieuw overkoepelend beleid. Deze maatregelen zijn effectief en worden onverminderd voortgezet.

Daarnaast zijn in alle processen diverse maatregelen genomen om misbruik- en oneigenlijk gebruik zoveel mogelijk te voorkomen. Concerncontrol heeft bij de uitvoering van de werkzaamheden nadrukkelijk aandacht voor misbruik- en oneigenlijk gebruik. Bij de uitgevoerde werkzaamheden zijn geen gevallen van misbruik- of oneigenlijk gebruik geconstateerd.

De meeste taken die worden uitgevoerd, zijn wettelijk opgedragen aan de uitvoerende gemeente. Dit betreft bijvoorbeeld de inzameling van huishoudelijk afval en de taken die de gemeente op zich neemt als gevolg van de decentralisatie. Daarnaast bestaan er taken die door de gemeente op eigen initiatief worden uitgevoerd, zoals sport en de exploitatie van gronden. Bij de uitvoering van de verschillende taken maakt de gemeente zelf de keuze om deze zelf te doen, of om de taken te laten uitvoeren door andere partijen.
Bij het maken van de keuzes wordt onder andere gekeken naar de volgende aspecten:
•    kunnen er (bedrijfseconomische) schaalvoordelen worden behaald?
•    wordt bij de uitvoering/dienstverlening een betere kwaliteit/dienstverlening gerealiseerd?

Indien wordt gekozen voor de uitvoering van de taak door een verbonden partij, kunnen daarin twee keuzes worden gemaakt, namelijk:
•    de activiteiten worden uitgevoerd door een partij waarin de gemeente geen zeggenschap heeft;
•    de activiteiten worden uitgevoerd door een partij waarin de gemeente wel zeggenschap heeft. 

Een verbonden partij is een privaatrechtelijke of publiekrechtelijke organisatie waarin de gemeente zowel een bestuurlijk als een financieel belang heeft.

Definitie bestuurlijk belang (artikel 1 lid d): zeggenschap, hetzij uit hoofde van vertegenwoordiging in het bestuur hetzij uit hoofde van stemrecht.
Definitie financieel belang (artikel 1 lid c): een aan de verbonden partij ter beschikking gesteld bedrag dat niet verhaalbaar is indien de verbonden partij failliet gaat onderscheidenlijk het bedrag waarvoor aansprakelijkheid bestaat indien de verbonden partij haar verplichtingen niet nakomt.

Juridische status: gemeenschappelijke regeling met centrumgemeente.

Programma: 1 Ynwenner en Bestjoer.

Openbaar en wijze van belang
Openbaar belang:
De regeling wordt getroffen i.v.m. het tot stand brengen van goede facilitaire voorzieningen (ICT) ter ondersteuning van de uitvoering van de gemeentelijke taken van openbaar belang waarvoor goede ICT-voorzieningen noodzakelijk zijn. Het gaat om bundeling van kennis, personeel en ervaring t.b.v. de openbare dienstverlening aan de burgers (art 2 centrumregeling).

Wijze van belang:
•    Bestuurlijk belang:
-     de gemeente Leeuwarden is centrumgemeente als bedoeld in artikel 8 lid 4 van de Wet gemeenschappelijke regelingen (art 3 centrumregeling);
-     het college van B&W van Noardeast-Fryslân verleent bij separaat vast te stellen besluit mandaten, volmachten en machtigingen aan het college van B&W van de centrumgemeente, die nodig zijn om de in het kader van deze regeling te sluiten Service Level Agreement (SLA) en andere te sluiten overeenkomsten, uit te voeren met het Shared Service Centrum. Het college van de centrumgemeente stemt in met de verleende mandaten etc. zoals bedoeld in dit artikel 4 centrumregeling.

•    Financieel belang (art 5 centrumregeling): 
-     in het SLA is nadere uitwerking gegeven aan de regeling;
-     in het SLA en de Servicecatalogus zijn geregeld:
a.   de uitvoeringskaders;
b.   de kwaliteitseisen van de taakuitoefening;
c.   de verdeelsleutel en de wijze waarop Noardeast-Fryslan een financiële bijdrage levert in de kosten die de centrumgemeente maakt voor de uitvoering van de taken.

Financieel belang:

Omvang financieel resultaat jaarrekening: een centrumregeling heeft geen rechtspersoonlijkheid en er zijn dus geen baten, lasten of resultaat als zodanig.

Risicoprofiel: laag.

Juridische status: naamloze vennootschap.

Programma’s: Algemiene dekkingsmiddels, Overhead, Heffing VPB en Onvoorzien.

Openbaar en wijze van belang
Openbaar belang:
De aanleg, het beheer, het onderhoud, de instandhouding en de exploitatie van centrale antenne-inrichtingen met bijbehorende kabelnetten in de gemeente. 

Wijze van belang:
•    Bestuurlijk belang: 
Het stemrecht op grond van aandelen.

•    Financieel belang:
De gemeente Noardeast-Fryslân bezit een groot deel van de aandelen in NV Kabeltelevisie Noordoost Friesland, maar is niet aansprakelijk voor de ontstane tekorten. Het totale aandelenbezit voor Noardeast-Fryslân is 54,85 % (5.485 x € 50). Bij de jaarrekening 2016 is besloten geen dividend uit te keren. De gegevens over de aandelen zijn gebaseerd op de jaarrekening 2016 en zijn in 2025 niet gewijzigd. 

Financieel belang:

Omvang financieel resultaat jaarrekening: -1.427.750

Risicoprofiel: laag.

Juridische status: stichting.

Programma: 5 Wenjen en Omjouwing.

Openbaar en wijze van belang
Openbaar belang:
Het in stand houden en beschermen van de monumenten als bedoeld in de monumentenwet. Het werkgebied is de voormalig gemeente Dongeradeel.

Wijze van belang:
•    Bestuurlijk belang: 
-    de voorzitter van het dagelijks bestuur wordt door de raad van de gemeente Noardeast-Fryslân voorgedragen en vervult de functie van voorzitter;
-    het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Noardeast-Fryslân keuren de begroting en jaarrekening goed.

•    Financieel belang:
De voormalige gemeente Dongeradeel, nu gemeente Noardeast-Fryslân, heeft bij de oprichting in 1993 een startkapitaal van € 454 (=1000 gulden) ingebracht.

Financieel belang:

Omvang financieel resultaat jaarrekening: -139.210.

Risicoprofiel: laag.

De woningmarkt staat onder druk. De krapte houdt aan en de prijsstijging zet door. Tegelijkertijd blijft de nieuwbouwproductie achter.

Het Programma Grondbeleid 2025-2028 is in 2025 door de raad vastgesteld.

In het Programma Grondbeleid 2025-2028 zijn de hoofdlijnen van het te voeren grondbeleid vastgelegd. Tevens worden onderstaande doelen nagestreefd:

• Het te voeren grondbeleid aanpassen aan de actuele wet- en regelgeving.
• De raad kaders voor het te voeren grondbeleid vast laten stellen.
• De uitvoeringsplannen baseren op het vastgestelde grondbeleid.
• Het creëren van duidelijkheid over grondverwerving en de uitgifte van gronden.
• Het bieden van inzicht in de wijze waarop grondprijzen tot stand komen.

Het grondbeleid heeft betrekking op de wijze waarop de gemeente haar instrumenten van grondbeleid zo optimaal mogelijk kan inzetten om de beleidsdoelstellingen binnen de gemeentelijke programma’s te verwezenlijken.

Ten aanzien van het te voeren grondbeleid kiest de gemeente primair voor een actief grondbeleid. In gebieden waar de gemeente invloed wil uitoefen op de ontwikkeling c.q. het noodzakelijk is om een ontwikkeling conform de gemeentelijke randvoorwaarden te realiseren, is het mogelijk om actief grondbeleid te voeren. In dit geval is het van belang dat het financiële risico op zowel korte termijn als lange termijn aanvaardbaar is. In het geval van actief grondbeleid zal de raad ten alle tijden in kennis gesteld worden.

Aan het begin van het boekjaar waren er negen complexen in exploitatie. Gedurende het boekjaar zijn de complexen Farrewei te Blije, Lou Sanen fase 3 te Easternijtsjerk, Hearewei te Hantum, De Koarte Bún fase 3 te Ie, Siniastrjitte te Ljussens en Mearswei te Nijewier in exploitatie genomen.

In Tabel 1. Totaaloverzicht grondexploitatiecomplexen. is het verloop van de boekwaarde gedurende het boekjaar, de totale winstneming en de balanswaarde aan het einde van het boekjaar na actualisatie per grondexploitatiecomplex gespecificeerd. De boekwaarde van de grondexploitatiecomplexen betreft het saldo van de gerealiseerde kosten en de gerealiseerde opbrengsten. In het geval van een positieve boekwaarde zijn de gerealiseerde kosten hoger dan de gerealiseerde opbrengsten. In het geval van een negatieve boekwaarde zijn de gerealiseerde opbrengsten hoger dan de gerealiseerde kosten.

Tabel 1. Totaaloverzicht grondexploitatiecomplexen

Aan het einde van het boekjaar zijn er geen complexen afgesloten.

Hantum, Hearewei 

Gedurende het boekjaar is het complex Hearewei te Hantum door de raad vastgesteld. Op het moment van vaststelling bedroeg het te verwachten resultaat van het complex op basis van de eindwaarde € 1.343 positief. Het te verwachten resultaat is na actualisatie op basis van de eindwaarde € 22.010 negatief. Voor het te verwachten negatieve resultaat is een verliesvoorziening gevormd. Aan het einde van het boekjaar bedraagt de stand van de verliesvoorziening € 22.010.

Kollumersweach, Cedelshof

Het te verwachten resultaat van het complex Cedelshof te Kollumersweach is na actualisatie op basis van de eindwaarde € 46.216 negatief. Voor het te verwachten negatieve resultaat is een verliesvoorziening gevormd. Het te verwachten negatieve resultaat is na actualisatie afgenomen. De verliesvoorziening neemt door de afname van het te verwachten negatieve resultaat met € 15.338 af. Aan het einde van het boekjaar bedraagt de stand van de verliesvoorziening € 46.216.

Ljussens, Siniastrjitte

Gedurende het boekjaar is het complex Siniastrjitte te Ljussens door de raad vastgesteld. Op het moment van vaststelling bedroeg het te verwachten resultaat van het complex op basis van de eindwaarde € 107.209 negatief. Voor het te verwachten negatieve resultaat is een verliesvoorziening gevormd. Het te verwachten negatieve resultaat is na actualisatie toegenomen. De verliesvoorziening neemt door de toename van het te verwachten negatieve resultaat met € 13.554 toe. Aan het einde van het boekjaar bedraagt de stand van de verliesvoorziening € 120.763.

Marrum, Easterstrjitte-Sinnebourren

Het te verwachten resultaat van het complex Easterstrjitte-Sinnebourren te Marrum is na actualisatie op basis van de eindwaarde € 118.673 negatief. Voor het te verwachten negatieve resultaat is een verliesvoorziening gevormd. Het te verwachten negatieve resultaat is na actualisatie toegenomen. De verliesvoorziening neemt door de toename van het te verwachten negatieve resultaat met € 97.192 toe. Aan het einde van het boekjaar bedraagt de stand van de verliesvoorziening €118.673.

Nijewier, Mearswei

Gedurende het boekjaar is het complex Mearswei te Nijewier door de raad vastgesteld. Op het moment van vaststelling bedroeg het te verwachten resultaat van het complex op basis van de eindwaarde € 142.287 negatief. Voor het te verwachten negatieve resultaat is een verliesvoorziening gevormd. Het te verwachten negatieve resultaat is na actualisatie toegenomen. De verliesvoorziening neemt door de toename van het te verwachten negatieve resultaat met € 15.061 toe. Aan het einde van het boekjaar bedraagt de stand van de verliesvoorziening € 157.348.

In Tabel 2. Totaaloverzicht verliesvoorziening. is het verloop van de verliesvoorziening gedurende het boekjaar per grondexploitatiecomplex gespecificeerd. Op basis van het Programma Grondbeleid 2025-2028 komt de nutatie ten bedrage van € 132.480 ten laste van de reserve woningbouwontwikkeling.

Tabel 1. Totaaloverzicht grondexploitatiecomplexen

Op grond van Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) dient de gemeente bij grondexploitatiecomplexen tussentijds winst te nemen conform de Percentage of Completion-methode. Het uitgangspunt van de Percentage of Completion-methode is de tot en met het huidige boekjaar gerealiseerde kosten en opbrengsten, ten opzichte van de totale kosten en opbrengsten. In Tabel 3. Winstneming. is de totale winstneming op basis van de Percentage of Completion-methode na actualisatie per grondexploitatiecomplex gespecificeerd.

In Tabel 5. Specificatie nog te realiseren kosten en opbrengsten. zijn de nog te realiseren kosten en opbrengsten per 31-12-2025 per grondexploitatiecomplex gespecificeerd.

De boekwaarde van de grondexploitatiecomplexen betreft het saldo van de gerealiseerde kosten en de gerealiseerde opbrengsten tot en met 31-12-2025. De nog te realiseren kosten zorgen voor een verhoging van de boekwaarde en de nog te realiseren opbrengsten zorgen voor een verlaging van de boekwaarde. De boekwaarde per 31-12-2025 vermeerderd met de nog te realiseren kosten en verminderd met de nog te realiseren opbrengsten resulteert in het eindresultaat.

Tabel 5 Specificatie nog te realiseren kosten en opbrengsten

Er is geen bestemmingsreserve voor de mogelijke risico’s gevormd. Jaarlijks worden de mogelijke risico’s geïnventariseerd en gekwalificeerd. Het betreft onder andere het risico van kostenstijging en rentestijging. Tevens is het mogelijk om specifieke risico’s aan specifieke grondexploitatiecomplexen toe te kennen.